 |
Orman yönünden zengin bir coğrafyada ikamet etmemiz dolayısı ile evler ahşaptan yapılmıştır. Ancak çatı kısmına kadar olan bölümün kenarları taş duvar ile yapılmıştır. Zeminden itibaren yarım bir kat (hayvan barınağı- ahır), bu katın üzerinde asıl yaşam alanını oluşturan ana kat ve en üstte ise tavan bölümü bulunmaktadır. Tavan katının üzeri çinko ve ağaçların tahtadan daha ince parçalara ayrılması ile oluşturulmuş hartama ile örtülmüştür. Genellikle evlerin giriş bölümünde yakacakların ve tarım aletlerinin konulması için oluşturulmuş bir bölüm bulundurulmuş bu bölüme Hayat adı verilmiştir. Hayattan içeri girildiğinde kapının açıldığı bölüm eşik olarak adlandırılmış ana salona girmeden ara bir salon kullanılmıştır. Ara salon ayakkabıların konulduğu bölümdür. Ayrıca bu kısımın yapılma amacı rüzgarın ve soğuk havanın ana salona girişini önlemek içindir. Ara salon bir kapı ile ana salona bağlanmıştır.
Ana salonun dağa bakan yamacında baca ve ocaklık kısmı, bu kısmın tam karşısında ise Oda ve Terek kısmı oluşturulmuştur. Ara salonun karşı kısmında ise musluk ve pencere inşaa edilmiştir. Bazı evlerde musluğun dağa bakan bölümüne içe doğru girintili bir kısım oluşturulmuştur. Bu kısım kiler olarak kullanılmıştır. Terek bölümü musluk hizasına kadar dolap, musluk kısmından sonra ise raflardan oluşmaktadır. Tereğin olduğu bölümün arka kısmında oda bulunmaktadır.
Ana salonun odaların olduğu bölümünden tavana çıkılması için gizli bir geçit oluşturulmuştur. Aynı şekilde bazı evlerde ahıra inilmesi içinde zeminden bir geçit açılmıştır. Evlerde özel bir banyo alanı oluşturulmamış bunun için ana salonun ara salonla birleştiği kısımlar banyo alanı olarak kullanılmıştır.
 |
 |
Dış Cephe
|
Dış Cephe
|
Ana salonun dağa bakan kısmında ocaklık kısmı oluşturulduğunu söylemiştik. Üç tarafı oturmak ve ısınmak için kullanmıştır. Ocaklığın arka duvarında ışık vermek amacıyla yapılmış, düzgün bir taş ile çıkıntı yapılmış çıra ve sair ışık verici cisimlerin yakıldığı çırakman dediğimiz bölüm bulunmaktadır. Bu bölüm ocaklığın genellikle sağında ya da solunda bulunmaktadır. Ocaklığın tam orta kısmına gelen bölümde kapalı eyvan şeklinde duvara doğru düzgün 1x1,5 mt. ebadında saç bırakmak için saclık diye tabir edilen bölüm, saclığın altında yine duvara doğru girinti zeminle aynı düzeyde kül biriktirme veya kor olan ateşi biriktirme yeri (küllük), kemerin yarı çapından itibaren yukarıya doğru üç taraftan daralarak yukarı doğru çıkan bir baca mevcuttur.
Evler zemin kısmından başlayarak çatıya kadar taş duvarlar ile çevrilmiş, bu duvarların üzeri ağaç kalaslarla sabitlenmiş, bu kısmın üzerine de çatı oturtulmuştur. Çatının rüzgar ve doğal afetlerden zarar görmemesi için yan kirişlerden duvarın ortasında veya aşağısında bulunan hatıllara çivi ile göstek diye tabir edilen ağaç latalar çakılmış, ahşap çatı gövde ile birleştirilmiştir.
 |
 |
Ocaklık
|
Tavan
|
Özellikle 1990 lı yıllardan sonra betonlaşmanın hızla yayılması ile eski yukarıda saydığımız karakteristik mimari yapıdan vazgeçilerek günümüz şartlarında kullanılan ev tipi yapılmaya başlanmıştır. Bu tarz evlerinin neslinin tamamlanmasındaki bir diğer etkende yöremizde hayvancılığın önemli ölçüde azalmış olması, veya eski evlerin samanlık ve ahır olarak kullanılmaya başlanmasıdır.
MISIR MAĞAZALARI
 |
 |
Dış Cephe
|
İç Kısım
|
Yörenin geçim kaynağının hayvancılığa dayanması sebebi ile evlerin her iki yanında iki yapı kullanılmıştır. Bunlardan biri buğday, mısır sapı, ot gibi hayvan yiyeceklerinin konulduğu merekler (Zaman zaman ulaşımın zor olması sebebi ile uzak tarlaların kenarına da yapılmıştır), diğeri ise kışlık yiyeceklerin ve çeşitli malzemelerin konulduğu ambar, antre ve mısırlıktan oluşan serendiler (mauzu). Serendilerin en karakteristik özelliği dört veya altı ağaç direkt üzerine yapılmış olması, içinde mısır ambarı ve diğer yiyeceklerin bulunması sebebi ile farelerin istilasının engellenmek için taban kısmı düz ve oyuk tavana doğru gittikçe ovalleşen şapka şeklinde başlıklara oturtulmuş olmasıdır ki bu başlıklara gabalak adı verilmiştir. Serendilerin alt kısmı odunluk olarak kullanılmıştır. Yine zararlı hayvanların girmesinin önlenmesi için giriş bölümü ağaç merdivenlerle sağlanmıştır.
Ayrıca serendilerin iç kısmında örme ağaçtan yapılmış aralıklı bir zemin bulunmakta olup bu zemine de mısırlar konulmuştur. Mısırlar zamanla ağaç sopalarla dövülmüş serendinin zemin kısmına örtüler konularak mısır tanelerinin bu örtülere dökülmesi sağlanmıştır. Böylece mısırlar değirmende öğütülmeye hazır hale getirilmiştir.
ÇÖTEN
Yine mısırların konulduğu ve yerden 50-60 cm yüksekteki karaağu (orman gülü) çubuğunun örülmesi ile yapılmış çötenler (mısırlık) bir diğer yapı olarak karşımıza çıkmaktadır.
YAYLA EVLERİ
Özellikle yaylalarda ilk zamanlarda tek katlı zemine oturtulmuş iki bölümden oluşan sağı hayvan barınağı solu ise günlük kullanım alanı olarak kullanılan kütük çatılı evler göze çarpmaktadır. Bu evler ağaçların oyulup veya yontulup birbirine girdirilmesi ile oluşturulmuştur. Ancak zamanla bu evlerde kullanılmamaya başlamış yukarda belirttiğimiz tipik köy evleri oluşturulmuştur. Günümüzde özellikle yaylalarda bu evlerin kullanımı hala yaygındır.
ÇEŞMELER
Çeşmeler taş ve ağaçtan yapılmıştır. Ama her iki yapıda da yörede hayvancılığın yaygın olması dolayısı ile kürünler (Hayvanların su içtiği bölüm) unutulmamıştır. Çeşmeler gövde kısmı, çeşmeye su akışını sağlayan oluk kısmı, ve insanların su içmesi için oluşturulmuş çanak kısmından oluşmaktadır.
KAHVEHANELER
Yörede insanların geç saatlere kadar çalışması sebebi ile kahve kültürü yaygınlaşmamıştır. Bunun yerine toplu misafirlikler tercih edilmiş, bu misafirlikte de yine hem sohbet edilerek kemençe eşliğinde horonlarve oyunlar oynanmış hem de çalışılmıştır. Mesela mısır hasat sezonunda ve fındık sezonunda, insanlar imece usulü ile daha çok akşamları evlere giderek mısır koçanı, kurutulmuş fasülye koçanı ve fındıkkoçanını el ile ayıklamışlardır. İşte yöremize özgü maniler, oyunlar ve horonlar bu imece kültürü ile gelişmiştir.
HANLAR
Köyümüz ipek yolunun geçiş güzergahında olması sebebi ile geçmişte iki tane hanı da içinde barındırmıştır. Bunların biri Yanık Köprüde diğeri ise Çatalkayada oluşturulmuştur.
FIRIN
 Yöremizde bazı evlerin kapısında komple taştan yapılan bir fırın görülebilir. Yörede mısırın fazla olması sebebi ile hem kurutulması hem de ekmek yapılması için ayrıca meyvelerin kurutulması için taş fırınlar yapılmıştır.
SAYVAN
Daha çok yerleşim birimlerinden uzak birimlerde tarlaları domuz gibi yabancı hayvanlardan korumak için tarla bekleme alanları oluşturulmuştur. Bu alanlara sayvan adı verilmiştir. Suyun olduğu yerlerde bu görevi iki tarafı oyuk ağaçtan yapılmış takirlikler almıştır. Tipik tahterevalli (çıkrık) mantığı ile yapılmış bu ağaç korkuluklar oyuk kısma dolan su ile bir tarafın alçalması yükselirken diğer taraftaki saç levhaya vurması esasına dayandırılmıştır. Teknolojinin gelişmesi ile kendiliğinden patlar çeşitli cihazlar ile artık tarlada yabani hayvan bekleme işi son bulmuştur.
DEĞİRMENLER
Köyümüzde değirmenler imece usulü veya bireysel olarak hayır işlemek amacı ile yapılmış; köyün ortak kullanımına sunulmuş yapılardır. Bu bağlamda köyümüzde bilinen belli başlı değirmenler;
Yanıkköprü Değirmeni, Köy Değirmeni, (Çayır deresinin Harşıt deresi ile birleştiği yerde idi. Şu anda yıkılmış durumda), Derindere Değirmeni, Kotan değirmeni, (Şu anda hara olmuş vaziyette), Pıldırıç Değirmeni, Engözü Değermeni, Keçideresi Değirmeni, Ambarlı Değirmeni, Karınderesi Değirmeni, Yaylada Harmancık Dokuzdönüm Değirmeni (Şu andaki Harmancık köprüsünün bölükçam tarafındaki ayağının olduğu yerde idi. Paşabükünden değirmen pendi ile su gelir ve burada öğütürdü. Şu anda harap olmuş vaziyette olup değirmenin bulunduğu yerde çimenler bitmiştir.) Köy obuzu değirmeni, Kuvalıgil Değirmeni, (Mustafa Pınarı Değirmeni), sayılabilir.
KÖPRÜLER
 Ağırlıklı olarak ahşaptan yapılmıştır. Bu köprülerin iğreti olanına germik adı verilmektedir. Günümüzde ağaç köprülerin yerini betonarme köprüler almıştır.
KAHVEHANE
Yörede insanların geç saatlere kadar çalışması sebebi ile kahve kültürü yaygınlaşmamıştır. Bu nedenledirki gündüz açık kahve bulamazsınız. Bunun yerine toplu misafirlikler tercih edilmiş, bu misafirlikte de yine hem sohbet edilerek kemençe eşliğinde horonlar ve oyunlar oynanmış hem de çalışılmıştır. Mesela mısır hasat sezonunda ve fındık sezonunda, insanlar imece usulü ile daha çok akşamları evlere giderek mısır koçanı, kurutulmuş fasülye koçanı ve fındık koçanını el ile ayıklamışlardır. İşte yöremize özgü maniler, oyunlar ve horonlar bu imece kültürü ile gelişmiştir.
EL SANATLARI
Eskiden ormanlarımızın bol olması sebebi ile el sanatlarımıza renk katan günlük kullanım eşyaları da ağaçtan yapılmıştır, Ağaç kaşıklar, su taşıma kapları (gufa), yağ saklama kapları (külek), ağaç yayıklar, yemek kapları hatta çocukların oyuncak arabaları bile ağaçtan yapılmıştır. Ağaç dışında kullanımı yaygın olan bir başka malzeme de bakır eşyalar olmuştur. Bakır eşyaların parlatılması (kalaylanması) için zamanla kalaycılar köyümüze teşrif etmişlerdir. Bugün bu kalay kaplar hala yaygındır (İbrik ,kazan vb.)
Karadeniz Bölgesinin belirgin özelliklerinden biri dağınık köy yaşamıdır. Ancak köyümüz Karadeniz bölgesinde bulunmasına rağmen evler hep bir arada iç içe yapılmıştır. Dolayısıyla dağınık köy yaşamı yerine toplu köy evlerinin tercih edilmesi sosyal ve kültürel yaşamı da etkilemiş; insanların bir arada hareket etme duygusu zamanla olgunlaşarak bugünlerde övündüğümüz düğün, bayram ve cenaze gibi toplu olaylarda kenetlenmeyi sağlamıştır.
Yörenin mimarisine şekil veren ağaçlar ile ilgili bilgi verelim, ağaçlar kütük hızarları balta veya girebilerle kesilmiş yapı ve çit yapımında kullanılmıştır. Çit için kesilmiş ağaçlar uçlarından delinerek işgün (ışgın) adı verilen dal çekicilerle üst üste koyularak evlere taşınmıştır. Daha kalın ağaçlar demir delikli çiviler (cingit) çakılarak örme urganlar (ip-dişeme) ile taşınmıştır. Ancak gelişen teknoloji ile ağaç kesim işlerini motorlartaşıma işlerini ise arabalar almıştır. Çit yerine kullanılan ağaçlar yerine artık dikenli teller kullanılmaya başlanmıştır. Ancak kazıklar hala ağaçtan yapılmaktadır.
Zaten artık bu büyüklükte orman da pek kalmamıştır. Dolayısıyla azalan orman mimarimizi değiştirdiği gibi sosyal yaşamı da etkileyerek göçün önünü açmıştır.
Yöremizde tuvaletlerin artık evlerin içinde olması, hayvan gübrelerinin azalması gibi nedenlerle karga, buğday ekiminin azalması ve suni gübrelerin kullanılmaya başlaması ile de keklik gibi kuş türleri köyümüzü terk etmiştir. Dışarıdan gelen köpeklerin köyümüze salınması nedeni ile de artık tavşan gibi hayvan türlerine pek rastlanmamaktadır.
Yukarıda incelediğimiz konular görsel ve işitsel bilgilere dayanılarak hazırlanmıştır. Bu itibarla bu bilgilerin daha detaylı ve bilimsel olarak araştırılması sonucunda geçmişimize ışık tutacak daha çok veriye ve bilgiye rastlanılması mümkündür. Örneğin tarlaların ekimi sırasında ortaya çıkan eski ev eşyaları, eski ev kalıntıları vb. bulgular önemsenip araştırmaya tabi tutulmalıdır.
Recai TEMEL / Mehmet ÜNLÜ
|
 |
